Azotyn i azotan w wędlinach (E 249–E 252)
Inne nazwy: peklosól, azotyn sodu E250, azotyny w kiełbasie, azotany w szynce, E249 E250 E251 E252, wędliny bez azotynów
Azotyn i azotan (E 249–E 252, peklosól) to dozwolone w UE konserwanty wędlin. Rozporządzenie 2023/2108 obniżyło limity: od 9.10.2025 w wyrobach bez obróbki cieplnej dodaje się do 80 mg/kg azotynu.
Azotyn i azotan w wędlinach (peklosól, E 249–E 252) to azotyn potasu, azotyn sodu, azotan sodu i azotan potasu, dozwolone w UE konserwanty. Stosuje się je od dziesięcioleci, by mięso było bezpieczne mikrobiologicznie i miało typowe cechy organoleptyczne. Zasady zawiera rozporządzenie (WE) nr 1333/2008.
Do czego służą. Azotyn hamuje bakterie, przede wszystkim Clostridium botulinum, wywołującą botulizm. Według EFSA chroni dodana ilość azotynu, nie pozostałość. Z azotynów i azotanów mogą jednak powstawać nitrozoaminy, z których część jest rakotwórcza, więc prawo szuka równowagi.
Co się zmieniło. Maksymalne ilości dla kategorii żywności zapisano w załączniku II do rozporządzenia 1333/2008. Rozporządzenie (UE) 2023/2108 z 6 października 2023 roku je obniża; nowe poziomy obowiązują od 9 października 2025 (azotan w serach od 9 października 2026). Wyraża się je teraz jako jon azotynowy i jon azotanowy (współczynniki 0,67 i 0,73). Żywność legalnie wprowadzoną przed tymi datami można sprzedawać do końca terminu przydatności.
Liczby. W wyrobach mięsnych bez obróbki cieplnej (kategoria 08.3.1) dodany azotyn spada ze 150 do 80 mg/kg, a pozostałość w całym okresie przydatności nie może przekraczać 45 mg/kg. W wyrobach po obróbce cieplnej (08.3.2) też ze 150 do 80, w sterylizowanych (Fo > 3) ze 100 do 55 mg/kg, z pozostałością do 25. Tradycyjne wyroby suszone na sucho (08.3.4) mają osobne wpisy.
Co ustaliła EFSA. 15 czerwca 2017 roku oceniła bezpieczeństwo na nowo. Dopuszczalne dzienne pobranie azotynu to 0,07 mg jonu na kg masy ciała, a dodatek daje około 17 % całkowitej ekspozycji. Dla azotanu ADI wynosi 3,7 mg/kg, dodatek około 2 %. Ze wszystkich źródeł razem ADI azotynu jest przekroczone u niemowląt i dzieci.
Bez azotynu. Szynkę parmeńską (Prosciutto di Parma) robi się tylko z udźca wieprzowego i soli: specyfikacja przewiduje solenie wyłącznie solą morską, bez substancji chemicznych, konserwantów i innych dodatków.
Czym peklosól różni się od soli. Peklosól to sól kuchenna z dodatkiem azotynu; zwykła sól go nie zawiera. Dlatego «sól» i «peklosól» w składzie to różne składniki, także w szynce surowej dojrzewającej czy kabanosach.
Jak rozpoznać na etykiecie. Dodatek zapisuje się z funkcją i nazwą lub numerem E: «konserwant: azotyn sodu (E 250)». Jeśli w składzie jest sama «sól», azotynu nie dodano.
Fakty
| Kategoria UE | Dodatki E 249 (azotyn potasu), E 250 (azotyn sodu), E 251 (azotan sodu), E 252 (azotan potasu); konserwanty |
|---|---|
| Podstawa prawna | Rozporządzenie (WE) nr 1333/2008, załącznik II, zmienione rozporządzeniem (UE) 2023/2108 z 06.10.2023 |
| Przeznaczenie | Bezpieczeństwo mikrobiologiczne (Clostridium botulinum) i typowe cechy organoleptyczne mięsa |
| Status | Nowe limity obowiązują od 09.10.2025; do 80 mg/kg dodanego azotynu w wyrobach mięsnych bez obróbki cieplnej |
Jak łączy się z tematem „Wędliny dojrzewające i wędzone”
Azotyn i azotan w wędlinach (E 249–E 252) → podobny → Peklowanie mięsa → rodzaj → 🥓 Wędliny surowe dojrzewające
Powiązania
- Należy do
- Etykieta, prawo i zdrowie
- Podobne i różne
- Peklowanie mięsa
Najczęstsze pytania
Po co do szynki i kiełbasy dodaje się peklosól?
Azotyn hamuje bakterie, przede wszystkim Clostridium botulinum, wywołującą botulizm. Według EFSA chroni dodana ilość, a ponadto współtworzy typowe cechy organoleptyczne wędlin.
Co zmieniło się 9 października 2025 roku w sprawie azotynu?
Zaczęły obowiązywać niższe limity rozporządzenia 2023/2108: w wyrobach mięsnych bez obróbki cieplnej do 80 mg/kg dodanego azotynu (było 150), z pozostałością do 45 mg/kg w okresie przydatności.
Czy nowy limit azotynu dotyczy golonki peklowanej?
Tak. Golonka peklowana, kiełbasa surowa biała i surowa metka są wymienione w kategorii 08.2: dodany azotyn spada od 9.10.2025 ze 150 do 80 mg/kg, pozostałość do 45 mg/kg.
Czy peklosól to zwykła sól kuchenna?
Nie. Peklosól to sól kuchenna z dodatkiem azotynu, a zwykła sól go nie zawiera. W składzie «sól» i «peklosól» to różne składniki, więc sama «sól» azotynu nie kryje.
Jakie dopuszczalne pobranie azotynu ustaliła EFSA?
W 2017 roku EFSA ustaliła dopuszczalne dzienne pobranie azotynu na 0,07 mg jonu na kg masy ciała; jako dodatek azotyn daje około 17 % całkowitej ekspozycji.
Przewodniki
Źródła
- Commission Regulation (EU) 2023/2108 of 6 October 2023 amending Annex II to Regulation (EC) No 1333/2008 (nitrites E 249-250, nitrates E 251-252), OJ L, 9.10.2023
- Regulation (EC) No 1333/2008 on food additives, Annex II
- EFSA Journal 2017;15(6):4786, Safety of nitrites as food additives
- Disciplinare di produzione del Prosciutto di Parma DOP (17.05.2025), Consorzio del Prosciutto di Parma
- LMZDV §5, Kennzeichnung (mit Nitritpökelsalz), Bundesministerium der Justiz
- IARC press release No. 240, 26.10.2015
