Mangalica (świnia mangalica)
Inne nazwy: świnia mangalica, mangalica węgierska, mangalitza, mangalitsa, świnia wełnista, węgierska świnia wełnista, kręcona świnia węgierska
Mangalica (mangalica węgierska, mangalitza) to węgierska rasa świni tłuszczowej z kręconą zimową sierścią, w odmianach białej, rudej i jaskółczobrzuchej; specyfikacja Szegedi szalámi wymienia ją wśród dozwolonych ras.
Mangalica (mangalica węgierska, mangalitza) to węgierska rasa świni tłuszczowej z gęstą, kręconą sierścią zimą. Powstała w Kotlinie Karpackiej w XIX wieku i ma trzy odmiany: białą (blond), rudą i jaskółczobrzuchą. Jej mięso należy do surowców dozwolonych w węgierskiej salami zimowej Szegedi szalámi.
Węgierski związek hodowców opisuje rasę jako mało wymagającą i dobrą pod względem ilości sadła, w swoim czasie znaną na całym świecie. Odmiana blond ukształtowała się w latach 30. XIX wieku z udziałem kręconej świni szumadijskiej, jaskółczobrzucha powstała później ze skrzyżowań ze świniami syrmijskimi, ruda ze skrzyżowań ze świniami typu salontai. Szczecina jest zimą gęsta i kręcona, latem cieńsza i gładsza, a na dolnym brzegu ucha widać jasną „plamę Wellmana”.
Rasa była bliska zaniku. Liczba zapisanych loch spadła z 18 000 w 1955 roku do 243 po dziesięciu latach i do 35–40 po kolejnych pięciu. Związek odtworzono w 1994 roku w Debreczynie, w 2003 roku zamknięto księgę trzech odmian, a w 2008 roku liczył 150 członków i 8600 kontrolowanych loch. Przetrwało tylko 27 z 53 linii. Uchwała parlamentu (32/2004) uznała mangalicę za skarb narodowy.
Rozmiar jest średni: trzyletnia locha waży 140–160 kg, knur 150–170 kg.
Gdzie jest używana? Specyfikacja Szegedi szalámi, węgierskiej salami zimowej z ChNP, wymienia mangalicę oraz mieszańce cornwall, berkshire, węgierskiej białej, węgierskiej landrace, duroca, hampshire i pietraina. Świnie muszą mieć ponad rok i ważyć ponad 150 kg. Mangalica jest więc dozwolona, ale nieobowiązkowa: Szegedi szalámi nie obiecuje mięsa z mangalicy.
Czym różni się od innych ras rodzimych: świnia iberyjska ma własne zasady etykiet dla szynki, a Cinta Senese sama jest ChNP dla mięsa świeżego. Dla mangalicy specyfikacja Szegedi takiej zasady nie zawiera.
Jak rozpoznać na etykiecie: o świni mówi tylko wyraźne oznaczenie rasy na opakowaniu, np. „mangalica”. Węgierska salami zimowa z pieczęcią ChNP podaje, gdzie i jak powstała, a nie jaka to rasa. Nie należy też mylić rasy z salami-„hungarikum”: oficjalna lista wymienia salami zimowe Pick i Herz oraz kiełbasy Gyula i Csaba, a nie samą świnię.
Powiązane: Świnia, Węgrzy, Świnia iberyjska, Szegedi szalámi, Szlachetna pleśń.
Fakty
| Zwierzę | Świnia tłuszczowa; odmiany biała, ruda i jaskółczobrzucha |
|---|---|
| Kraj | Węgry |
| Region | Kotlina Karpacka |
| Status | Rasa rodzima; skarb narodowy według uchwały parlamentu 32/2004 |
| Podstawa prawna | Uchwała 32/2004 (IV.19.) OGY |
| Surowiec | Rasa dozwolona w Szegedi szalámi, nieobowiązkowa |
Jak łączy się z tematem „Wędliny dojrzewające i wędzone”
Mangalica (świnia mangalica) → podobny → 🐖 Świnia ← robi się z ← 🥓 Salo → rodzaj → 🥓 Wędliny surowe dojrzewające
Powiązania
- U jakich ludów
- Węgrzy
- Podobne i różne
- 🐖 Świnia, Szegedi szalámi
Najczęstsze pytania
Ile odmian mangalicy istnieje?
Trzy: biała (blond), ruda i jaskółczobrzucha. Biała ma szczecinę od szarej po żółtaworudą, ruda czerwonawobrązową, a jaskółczobrzucha jest czarna na grzbiecie i bokach, ze srebrzystoszarym lub czarnym brzuchem.
Dlaczego mangalicę nazywa się świnią wełnistą?
Z powodu gęstej, kręconej szczeciny zimą, która przypomina owczą wełnę. Latem włos jest cieńszy i gładszy. Po węgiersku mówi się mangalica, po niemiecku Wollschwein.
Czy Szegedi szalámi musi być z mangalicy?
Nie. Specyfikacja dopuszcza mangalicę i mieszańce cornwall, berkshire, węgierskiej białej, landrace, duroca, hampshire i pietraina. Świnie muszą mieć ponad rok i ważyć ponad 150 kg.
Kto prowadzi księgę rasy mangalica?
Węgierski Narodowy Związek Hodowców Mangalicy z siedzibą w Debreczynie. Odtworzono go w 1994 roku, a księgę trzech odmian zamknięto w 2003 roku, więc nowych linii się nie dopisuje.
Ile waży dorosła mangalica?
Trzyletnia locha waży 140–160 kg przy wysokości w kłębie 74–77 cm. Trzyletni knur osiąga 150–170 kg i 80–85 cm, czyli średni rozmiar jak na świnię.
Podobne
Źródła
- Hungarian National Association of Mangalica Breeders — Introduction
- Hungarian National Association of Mangalica Breeders — Breeds
- Szegedi szalámi / téliszalámi product specification (Hungarian government GI database)
- Hungarikumok Gyűjteménye — official list (11.02.2025)
