🏷️ Oliwa lampante
Inne nazwy: oliwa lampante, lampante, olej lampante
Oliwa uzyskana mechanicznie, z wadami smaku; bez rafinacji nie sprzedaje się jej do jedzenia.
Oliwa lampante to oliwa uzyskana mechanicznie, której z powodu wad smaku lub wysokiej kwasowości nie można spożywać bez oczyszczenia. Słowo jest włoskie, ale zapożyczone: według słownika Treccani pochodzi od prowansalskiego „lampan”, a taką niejadalną oliwę uważano za przydatną najwyżej do lamp oliwnych.
Granice wyznaczają normy. W UE lampante to oliwa o kwasowości wolnej powyżej 2 gramów na 100 gramów albo z wyraźnymi wadami: mediana najsilniejszej wady w ocenie degustacyjnej przekracza 3,5 punktu. Za lampante uznaje się też oliwę ze słabszą wadą, jeśli zupełnie brak jej owocowości. Międzynarodowa Rada Oliwna stawia granice wyżej — kwasowość powyżej 3,3 grama i medianę wady powyżej 6,0 — bo między kategorią virgin a lampante przewiduje jeszcze zwykłą oliwę z pierwszego tłoczenia.
Do handlu detalicznego w UE lampante nie trafia: jest przeznaczona do rafinacji lub zastosowań technicznych. W zakładzie najpierw przemywa się ją gorącą wodą ze śluzów, neutralizuje roztworem ługu, doprowadzając kwasowość do około 0,2 %, odbarwia specjalną glinką z węglem aktywnym i odwania w 200 °C w głębokiej próżni.
Z rafinowanej lampante razem z oliwą z pierwszego tłoczenia powstaje potem zwykła „oliwa z oliwek” z półek. Naturalnych fenoli po oczyszczeniu prawie nie zostaje: w surowej lampante hydroksytyrozolu i tyrozolu było 43–68 mg na kilogram, a już po neutralizacji ich nie wykrywano.
Co to znaczy na półce. Lampante nie kupi się w UE, ale to z niej pochodzi spora część oliwy sprzedawanej jako „oliwa z oliwek — zawierająca rafinowane oliwy z oliwek i oliwy z oliwek z pierwszego tłoczenia”, dlatego taka mieszanka jest neutralna w smaku i prawie pozbawiona fenoli. Natomiast zjełczały lub stęchły posmak w butelce z napisem „extra virgin” każe wątpić w kategorię: właśnie takie wady sprawiają, że degustatorzy obniżają oliwie klasę.
Jak łączy się z tematem „Oliwki”
🏷️ Oliwa lampante → robi się z → 🫒 Oliwki
Powiązania
- Co się z niego robi
- 🏷️ Oliwa rafinowana
- Z czego się robi
- 🫒 Oliwki
- Co jest potrzebne
- 🧪 Wodorotlenek sodu
- Gdzie się robi
- 🏭 Tłocznia oliwy
- Kto pracuje
- 👅 Degustator oliwy
- Co zawiera
- 🧪 Kwas oleinowy
- Należy do
- 🫒 Oliwa z oliwek
- Podobne i różne
- 🏷️ Oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia, 🏷️ Oliwa z wytłoczyn oliwek, 🏷️ Oliwa z oliwek najwyższej jakości z pierwszego tłoczenia
Najczęstsze pytania
Czy to prawda, że lampante kiedyś palono w lampach?
Tak: według słownika Treccani taką niejadalną oliwę uważano za przydatną tylko do lamp, stąd nazwa.
Czy lampante można kupić w sklepie?
W UE nie: wolno ją tylko rafinować lub użyć do celów technicznych.
Jaką kwasowość ma lampante?
W UE ponad 2 g na 100 g, według normy IOC ponad 3,3 g.
Skąd słowo lampante?
Według słownika Treccani z prowansalskiego „lampan”.
Co dzieje się z rafinowaną lampante?
Z oliwą virgin tworzy zwykłą „oliwę z oliwek” ze sklepowych półek.
Co przeczytać dalej
- 🏷️ Oliwa rafinowana — Oliwa oczyszczona z wad smaku i zapachu, zwykle z oliwy lampante; kwasowość do 0,3%.
- 🫒 Oliwki — Owoce oliwki europejskiej, tłoczone na oliwę albo przyrządzane i jedzone jako oliwki stołowe.
- 🧪 Kwas oleinowy — Jednonienasycony kwas tłuszczowy, główny w oliwie; oliwa Kalamata zawiera go 70–80 %.
- 🧪 Wodorotlenek sodu — Ług (wodorotlenek sodu, E524), którego słabym roztworem (1,3–3,5 %) usuwa się gorycz z oliwek stołowych; substancja żrąca, z którą trzeba obchodzić się ostrożnie.
- 🏭 Tłocznia oliwy — Zakład, w którym z oliwek wytłacza się oliwę.
Podobne
🏷️ Oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia · 🏷️ Oliwa rafinowana · 🏷️ Oliwa z wytłoczyn oliwek · 🏷️ Oliwa z oliwek najwyższej jakości z pierwszego tłoczenia
Źródła
- EUR-Lex: Regulation (EU) No 1308/2013, Annex VII, Part VIII — olive oil categories
- EUR-Lex: Commission Delegated Regulation (EU) 2022/2104 on olive oil marketing standards
- International Olive Council: Trade Standard Applying to Olive Oils and Olive Pomace Oils, COI/T.15/NC No. 3/Rev. 22
- Treccani, Vocabolario: lampante
- Lucci P. et al. Effect of the Refining Process on Total Hydroxytyrosol, Tyrosol, and Tocopherol Contents of Olive Oil. Foods 2020, 9, 292
