towardia Skąd biorą się rzeczy.
Polskipl

Jak czytać etykietę oliwy: pierwsze tłoczenie, kwasowość, ChNP, ChOG

Na butelce oliwy są kategoria, pochodzenie oliwek, rok zbioru i czasem słowa w rodzaju «na zimno». Uwaga: po polsku «z pierwszego tłoczenia» to część nazwy kategorii, a nie opis sposobu tłoczenia. Oto 15 pojęć według rozporządzenia (UE) 2022/2104, z przykładami chronionych oliw, takich jak Baena ChNP.

Kategoria

W sklepie wolno sprzedawać tylko cztery kategorie. Przy nazwie musi stać stałe zdanie.

🏷️ Oliwa z oliwek najwyższej jakości z pierwszego tłoczenia
Oliwa najwyższej kategorii, otrzymana bezpośrednio z oliwek wyłącznie metodami mechanicznymi (extra virgin). Kwasowość do 0,8 %; panel degustatorów musi wyczuć owocowość i żadnej wady.
🏷️ Oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia
Otrzymana tak samo (virgin), ale panel dopuszcza lekkie wady. Kwasowość do 2 %. Powyżej 2 % to oliwa lampante: trafia do sklepu dopiero po rafinacji.
🏷️ Oliwa rafinowana (Oliwa z oliwek z oliw rafinowanych i z pierwszego tłoczenia)
Mieszanka oliwy rafinowanej z oliwą z pierwszego tłoczenia, kwasowość do 1 %. Rafinacja usuwa wady smaku i zapachu. Ta kategoria nie może podawać pochodzenia.
🏷️ Oliwa z wytłoczyn oliwek (Olej z wytłoczyn oliwek)
Olej z wytłoczyn, czyli miąższu i pestek po tłoczeniu, oczyszczony i zmieszany z oliwą z pierwszego tłoczenia. W nazwie zawsze są «wytłoczyny»; pochodzenia nie podaje się.

Liczby i daty

Kwasowość
Wolne kwasy tłuszczowe w procentach. Jeśli producent ją podaje, musi też podać liczbę nadtlenkową, woski i absorpcję w UV, tą samą czcionką i w tym samym polu widzenia, jako wartości maksymalne na koniec daty minimalnej trwałości.
Rok zbioru
Tylko na dwóch najlepszych kategoriach i tylko wtedy, gdy cała oliwa pochodzi z tego zbioru: jako sezon, np. 2025/2026, albo miesiąc i rok tłoczenia.
„Najlepiej spożyć przed” i „należy spożyć do” (Najlepiej spożyć przed i przechowywanie)
Data minimalnej trwałości dotyczy jakości, a nie bezpieczeństwa. Etykieta musi też mówić, by trzymać oliwę z dala od światła i ciepła.

Pochodzenie

Pochodzenie jest obowiązkowe na dwóch najlepszych kategoriach i zakazane na dwóch mieszanych.

Kraj pochodzenia
Jedno miejsce: państwo członkowskie, cała Unia Europejska albo kraj spoza UE, np. «Hiszpania», «Unia Europejska» lub «Tunezja».
Mieszanki z UE i spoza UE
Oliwa z kilku krajów podaje, czy jest mieszanką oliw pochodzących z Unii Europejskiej, spoza UE, czy z obu tych źródeł.
Marka i pakujący
Nazwa marki lub firmy nie jest miejscem pochodzenia, nawet gdy brzmi jak włoskie miasteczko. Gdy to wymagane, na etykiecie jest też kod pakującego.
📜 Chronione nazwy oliwy i oliwek (ChNP i ChOG)
Zamiast kraju może stać chroniona nazwa. Baena ChNP ma na każdej butelce numerowaną kontretykietę rady regulacyjnej. Toscano ChOG musi podać rok produkcji oliwek.

Słowa z przodu butelki

Są dobrowolne, ale prawo ustala, co znaczą.

❄️ Tłoczenie na zimno (Pierwsze tłoczenie na zimno)
Tylko dla dwóch najlepszych kategorii, otrzymanych poniżej 27 °C w pierwszym mechanicznym tłoczeniu miazgi w tradycyjnej prasie hydraulicznej.
Ekstrakcja na zimno
Tylko dla dwóch najlepszych kategorii, otrzymanych poniżej 27 °C przez perkolację lub wirowanie miazgi oliwkowej.
👅 Degustator oliwy (Owocowa, gorzka, pikantna)
Słowa o smaku wolno podawać tylko na dwóch najlepszych kategoriach, tylko z unijnej listy i tylko wtedy, gdy panel degustatorów ocenił tę oliwę.
Mieszanka olejów roślinnych i oliwy
Jeśli wyróżnia oliwę poza wykazem składników, nazywa się «mieszanka olejów roślinnych (nazwy) i oliwy z oliwek» z podaniem procentu. Obrazek oliwek tylko powyżej 50 %.

Źródła

Działy