🍷 Historia wina
Winorośl udomowiono około 11 000 lat temu; najstarsze znane wino z winogron pochodzi z Gruzji, ok. 6000–5800 p.n.e.
Historia wina — opowieść o tym, jak ludzie od tysięcy lat wytwarzają i piją wino. Historia wina zaczyna się od udomowienia winorośli. Badanie genetyczne 3525 uprawnych i dzikich winorośli (Science, 2023) wykazało, że winorośl udomowiono około 11 000 lat temu, jednocześnie w Azji Zachodniej i na Kaukazie — zarówno odmiany deserowe, jak i winne. Stamtąd uprawna winorośl dotarła do Europy z pierwszymi rolnikami i skrzyżowała się z miejscowymi dzikimi formami.
Najstarsze znane wino z winogron znaleziono w Gruzji. Analiza chemiczna pozostałości wchłoniętych przez ścianki glinianych naczyń z neolitycznych osad Gadachrili Gora i Shulaveris Gora dała datę około 6000–5800 p.n.e. (PNAS, 2017). Badacze szukają w ceramice kwasu winowego, którego dużo zawierają właśnie winogrona. W Hajji Firuz Tepe w Iranie dzbany zawierały wino z lat 5400–5000 p.n.e., do którego dodawano żywicę drzew, by się nie psuło (Nature, 1996). Jeszcze wcześniej, w VII tysiącleciu p.n.e., w osadzie Jiahu w Chinach robiono mieszany napój z ryżu, miodu i owoców głogu i/lub winogron (PNAS, 2004), ale nie było to jeszcze wino w zwykłym sensie.
Pierwszą znaną „winiarnię” z prasą i kadziami fermentacyjnymi odkryto w jaskini Areni-1 w Armenii; analiza chemiczna datuje tamtejszą produkcję wina na około 4000 p.n.e. (Journal of Archaeological Science, 2011). W Egipcie dzbany z grobowców z około 3150 p.n.e. zawierały wino z winogron z ziołami i żywicami drzew — najstarsze znane leki na bazie wina (PNAS, 2009).
Następnie uprawę winorośli rozpowszechnili Grecy i Rzymianie. Według UNESCO w dolinie Douro wino robi się od około 2000 lat, a w Lavaux nad Jeziorem Genewskim są ślady winorośli z czasów rzymskich. Tamtejsze tarasy sięgają XI wieku, gdy ziemie należały do klasztorów benedyktyńskich i cysterskich. Burgundzkie „climats”, precyzyjnie wydzielone działki winnic, UNESCO opisuje jako system kształtujący się od pełnego średniowiecza.
Epoka nowożytna przyniosła nowe wina. Metoda robienia win musujących przez drugą fermentację w butelce rozwijała się w Szampanii od początku XVII wieku do produkcji przemysłowej w XIX wieku. Jakość porto w dolinie Douro reguluje się od 1756 roku, co czyni ją jednym z pierwszych prawnie wyznaczonych regionów winiarskich. Opis Douro w UNESCO wspomina też epokę sprzed filoksery, szkodnika, który od lat 60. XIX wieku niszczył winnice Europy. Najstarsza tradycja wciąż żyje: w 2013 roku UNESCO wpisało gruzińską metodę robienia wina w kwewri, zakopanych w ziemi glinianych dzbanach, na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości.
Dziś, według Międzynarodowej Organizacji Winorośli i Wina (OIV), na świecie jest 7,1 mln hektarów winnic. W 2024 roku wyprodukowano 225,8 mln hektolitrów wina — najmniej od ponad 60 lat — a spożycie szacuje się na 214,2 mln hektolitrów.
Dlaczego to ważne dla ciebie. Daty dawnych win to wyniki analiz chemicznych ceramiki, a nie legendy, więc są doprecyzowywane z każdym nowym badaniem. Twierdzenia w rodzaju „najstarsze wino” warto sprawdzać w publikacjach naukowych. WHO przypomina: nie ma bezpiecznego poziomu alkoholu.
Jak łączy się z tematem „Wino”
🍷 Historia wina → rodzaj → 🍷 Wino
Powiązania
- Następny krok
- 🍷 Starogruzińskie wino (ok. 6000 p.n.e.)
- Poprzedni krok
- 🍷 Winnica Noego
- Należy do
- 🍷 Wino
Najczęstsze pytania
Gdzie zaczęła się historia wina?
Winorośl udomowiono około 11 000 lat temu w Azji Zachodniej i na Kaukazie, a najstarsze znane wino z winogron znaleziono w Gruzji — z lat 6000–5800 p.n.e.
Skąd naukowcy wiedzą, że w dawnym naczyniu było wino?
Analizują chemicznie pozostałości wchłonięte przez ścianki ceramiki. Głównym wskaźnikiem jest kwas winowy, którego dużo zawierają winogrona.
Gdzie znaleziono najstarszą winiarnię?
W jaskini Areni-1 w Armenii: prasa i kadzie fermentacyjne, wino robiono tam około 4000 p.n.e.
Kto rozpowszechnił winiarstwo w Europie?
Starożytni Grecy i Rzymianie. Według UNESCO w dolinie Douro wino robi się od około 2000 lat, a w Lavaux są ślady winorośli z czasów rzymskich.
Kto przechował wiedzę o winie w średniowieczu?
Między innymi klasztory: tarasy Lavaux nad Jeziorem Genewskim sięgają XI wieku, gdy ziemie należały do klasztorów benedyktyńskich i cysterskich.
Co to jest kwewri?
Gliniany dzban zakopany w ziemi, w którym w Gruzji fermentuje i dojrzewa wino. W 2013 roku UNESCO wpisało tę metodę na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości.
Ile wina produkuje się dziś na świecie?
Według OIV 225,8 mln hektolitrów w 2024 roku, najmniej od ponad 60 lat; winnice zajmują 7,1 mln hektarów.
Co przeczytać dalej
- 🍷 Starogruzińskie wino (ok. 6000 p.n.e.) — Ślady wina w gruzińskich glinianych dzbanach z około 6000 roku p.n.e. są najstarsze znane.
- 🍷 Winnica Noego — Biblijna opowieść o tym, jak Noe po potopie zasadził pierwszą winnicę, zestawiona z najstarszymi archeologicznymi śladami wina w Gruzji.
Podobne
Co obejmuje
- 🏛️ Dziedzictwo winiarskie UNESCO
- 🍷 Prohibicja w Stanach Zjednoczonych
- 🍷 Wino w starożytnej Grecji
- 🍷 Gruzińska supra
- 🍷 Starogruzińskie wino (ok. 6000 p.n.e.)
- 🍷 Wino w starożytnym Rzymie
- 🍷 Louis Pasteur
- 🍷 Jaskinia Areni-1
Wszystkie (29) →
- 🍷 In vino veritas
- 🍷 Winnica Noego
- 🍷 Szlaki winne
- 🍷 Turystyka winiarska
- 🍷 Wino w starożytnym Egipcie
- 🍷 Wino w islamie
- 🍷 Gruzińska supra
- 🍷 Domowe winiarstwo
- 🍷 Starogruzińskie wino (ok. 6000 p.n.e.)
- 🍷 Wino w starożytnym Rzymie
- 🍷 Wino w starożytnej Grecji
- 🍷 Eucharystia
- 🍷 Jean-Antoine Chaptal
- 🍷 Kidusz
- 🍷 Louis Pasteur
- 🍷 Traktat Methuena
- 🍷 Klasztory a wino
- 🏛️ Dziedzictwo winiarskie UNESCO
- 🍷 Omar Chajjam
- 🍷 Jaskinia Areni-1
- 🍷 Posset
- 🍷 Święto winobrania
- 🍷 Święta Nino
- 🍷 Święty Wincenty z Saragossy
- 🍷 Syllabub
- 🍷 Prohibicja w Stanach Zjednoczonych
- 🍷 Toast
- 🍷 Hajji Firuz Tepe
- 🍷 Jiahu
Źródła
- Dong Y. et al. Dual domestications and origin of traits in grapevine evolution. Science 379 (2023) 892–901
- McGovern P. et al. Early Neolithic wine of Georgia in the South Caucasus. PNAS 114 (2017) E10309–E10318
- McGovern P. E. et al. Neolithic resinated wine. Nature 381 (1996) 480–481
- McGovern P. E. et al. Fermented beverages of pre- and proto-historic China. PNAS 101 (2004) 17593–17598
- Barnard H. et al. Chemical evidence for wine production around 4000 BCE in the Late Chalcolithic Near Eastern highlands. Journal of Archaeological Science 38 (2011) 977–984
- McGovern P. E., Mirzoian A., Hall G. R. Ancient Egyptian herbal wines. PNAS 106 (2009) 7361–7366
- UNESCO World Heritage: Lavaux, Vineyard Terraces (2007)
- UNESCO World Heritage: The Climats, terroirs of Burgundy (2015)
- UNESCO World Heritage: Champagne Hillsides, Houses and Cellars (2015)
- UNESCO World Heritage: Alto Douro Wine Region (2001)
- UNESCO Intangible Cultural Heritage: Ancient Georgian traditional Qvevri wine-making method (2013)
- OIV: State of the World Vine and Wine Sector in 2024 (April 2025)
- WHO/Europe: No level of alcohol consumption is safe for our health (04.01.2023)
- Wikidata Q1647494
