🌾 Kiszonka

Kiszonka (pasza kiszona, w gospodarstwach mówi się też „kiszonka z kukurydzy” czy „kiszonka z traw”) to zielona masa zakonserwowana bez powietrza. Roślinę rozdrabnia się, mocno ugniata i przykrywa, a bakterie zamieniają jej cukry w kwasy, głównie mlekowy. To kwas konserwuje paszę na miesiące. Najlepsza do kiszenia jest kukurydza, ale kisi się także trawy, lucernę, zboża drobnoziarniste i sorgo.

O wszystkim decyduje wilgotność. Według North Carolina State Extension nigdy nie wolno kisić powyżej 70% wilgotności (poniżej 30% suchej masy), bo pojawią się wycieki i fermentacja pójdzie źle. Kukurydzę kosi się przy 30–35% suchej masy i zakłada od razu, a lucernę i trawy najpierw się podsusza. Pierwsza doba jest tlenowa. Potem fermentacja trwa od tygodnia do ponad miesiąca, a pH spada z około 6,0 do 3,8–5. Otwieranie silosu przed upływem 3–6 tygodni to za wcześnie.

Od sianokiszonki kiszonka różni się tylko wodą. Kiszonka wilgotna ma do 30% suchej masy. Średnia ma 30–40%, a sianokiszonka i baloty w folii około 40–60%.

Kiszonka bywa kłopotem dla serowarów. Jeśli masa jest zbyt mokra albo dostanie się do niej ziemia (zbyt niskie koszenie, ziemia przyniesiona na oponach ciągnika), rozmnażają się laseczki z rodzaju Clostridium i pojawia się kwas masłowy. Dobra kiszonka z kukurydzy go nie ma. Ich przetrwalniki w mleku powodują późne wzdęcie serów twardych, takich jak Grana Padano, a wada ujawnia się podczas dojrzewania. W badaniu z 2023 roku ser z mleka zawierającego mniej niż 200 przetrwalników w litrze unikał wzdęcia albo miał go znacznie mniej.

W 1945 roku fiński chemik Artturi Virtanen otrzymał Nagrodę Nobla z chemii. Jego metoda z 1932 roku zakwaszała siano kwasem solnym i siarkowym oraz zachowywała białka i witaminy. Dzięki temu krowy mogły dawać pożywne mleko przez cały rok bez paszy z importu. Zimowe żywienie krów wciąż opiera się na tym pomyśle.