🍷 Uszczelnianie żywicą sosnową
Inne nazwy: smołowanie amfor, smoła w amforach, żywica sosnowa w amforach, uszczelnianie żywicą sosnową, dziegieć sosnowy
Dawny sposób uszczelniania glinianej amfory: pokrywano ją od środka żywicą lub smołą sosnową.
Smołowanie amfor (smoła w amforach, uszczelnianie żywicą sosnową) to dawny sposób, by gliniane naczynie na wino nie przeciekało: pokrywano je od środka żywicą albo smołą sosnową. Powłoka nie tylko uszczelniała. Mogła też nadać winu iglasty posmak. Najwyraźniejszy przykład pochodzi z dna włoskiego morza.
W 2018 roku nurkowie wydobyli rzymskie amfory na wino z dna przy porcie San Felice Circeo, około 90 km na południowy wschód od Rzymu. W 2022 roku zespół kierowany przez Louise Chassouant opisał trzy z nich. Analiza chemiczna wykazała markery smoły z drzew iglastych, a w smole były pyłek sosny i zwęglone drewno sosny z kanałami żywicznymi. Autorzy wnioskują, że drewno sosny palono, by dostać smołę, a pyłek przykleił się do gorącej żywicy.
Smołę prawdopodobnie sprowadzano. Sosna zapewne tam nie rosła, a źródła historyczne wskazują na Kalabrię lub Sycylię. W naczyniach było czerwone i białe wino, a pyłek winorośli pasuje do dzikich gatunków z okolicy.
Łatwo pomylić dwie rzeczy. Żywica na ściance naczynia ma zatrzymać wino. Żywica w moszczu ma nadać smak. Pierwsza dotyczy naczynia, druga retsiny.
Dziś żywica sosnowa trafia do wina w Grecji: to retsina. Według kodeksu praktyk UE z 2008 roku żywicę sosny alepskiej wolno było stosować tylko do wina stołowego zwanego retsina, tylko w Grecji i najwyżej 1 kg na hektolitr. Dodawano ją przed fermentacją lub na jej początku, dopóki alkoholu było nie więcej niż jedna trzecia końcowej ilości. Moszcz musiał pochodzić z odmian i stref ustalonych przez greckie przepisy na 31 grudnia 1980. Nazwa jest dziś zarejestrowanym określeniem tradycyjnym, opartym na greckim dekrecie 514/1979. Rozporządzenie z 2008 roku później utraciło moc.
Bardzo starym przykładem żywicy w winie jest Hajji Firuz Tepe w Iranie. Sześć dzbanów po około 2,5 galona pochodzi z kuchni ceglanego budynku i ma około 7000 lat. W osadzie znaleziono sól wapniową kwasu winowego, która w takiej ilości występuje tylko w winogronach, i żywicę terebintu, prawdopodobnie konserwant. To nie sosna, ale widać, że żywica trafiała do wina już w neolicie. Analizę wykonali Patrick McGovern i zespół z Penn Museum. O samym naczyniu przeczytasz przy amforze.
Fakty
| Surowiec | Żywica sosnowa, wygotowana do smoły 1 |
|---|---|
| Przeznaczenie | Uszczelnić amforę; być może nadać smak 1 |
| Region | Rzymskie Włochy: znalezisko koło San Felice Circeo 1 |
| Podstawa prawna | Żywica sosny alepskiej tylko do retsiny, tylko w Grecji, do 1 kg/hl (UE 2008) 2 |
Jak łączy się z tematem „Wino”
🍷 Uszczelnianie żywicą sosnową → rodzaj → 🍷 Amfora ← powiązane ← 🍷 Wino
Powiązania
- Następny krok
- 🍷 Retsina
- Poprzedni krok
- 🍷 Hajji Firuz Tepe
- Należy do
- 🍷 Amfora
Najczęstsze pytania
Dlaczego amfory pokrywano smołą od środka?
W rzymskich amforach z San Felice Circeo badacze wnioskują, że smoła uszczelniała naczynia i być może nadawała winu smak.
Czym retsina różni się od smołowanej amfory?
Retsina to greckie wino z moszczu potraktowanego żywicą sosny alepskiej. Nazwa jest zarejestrowanym określeniem tradycyjnym, a żywica na ściance amfory miała tylko zatrzymać wino.
Co znaleziono w dzbanach z Hajji Firuz Tepe?
Sześć dzbanów z neolitu, zbadanych przez Patricka McGoverna, zawierało sól wapniową kwasu winowego, typową tylko dla winogron, i żywicę terebintu.
Jak dawniej otrzymywano smołę sosnową do amfor?
Zdaniem autorów palono drewno sosny, a pyłek przykleił się do gorącej żywicy. W smole znaleziono pyłek sosny i zwęglone drewno z kanałami żywicznymi.
Czy to prawda, że cała dawna żywica w winie była sosnowa?
Nie. Rzymskie amfory z Włoch miały smołę sosnową, a irańskie dzbany zawierały żywicę terebintu.
Podobne
Źródła
- Chassouant L. et al. Archaeobotanical and chemical investigations on wine amphorae from San Felice Circeo. PLOS ONE 17(6): e0267129, 2022
- Commission Regulation (EC) No 423/2008, Article 9 (Aleppo pine resin)
- GOV.UK. Protected food drink names: ονομασία κατά παράδοση (appellation traditionnelle), Retsina
- Archaeology magazine (AIA). World's Earliest Wine, 1996
