Herbata turecka (çay)

Herbata turecka (çay, po turecku «herbata»; też herbata po turecku) to codzienny napój gościnności w Turcji: świeżo zaparzona czarna herbata podawana gorąca w małych szklankach w kształcie gruszki, a obok cukier, plasterki cytryny, konfitura lub suszone owoce. UNESCO wpisało «kulturę çay» w 2022 roku jako wspólny element Turcji i Azerbejdżanu, a turecka herbata rośnie wokół Rize nad Morzem Czarnym. ¹³

Dziedzictwo dwóch krajów. Decyzja komitetu UNESCO 17.COM 7.b.44 opisuje kulturę herbaty Turcji i Azerbejdżanu jako praktykę społeczną, która wyraża gościnność, tworzy i podtrzymuje więzi oraz świętuje ważne chwile wspólnot. ² Oba kraje zbierają i piją przede wszystkim czarną herbatę, choć rodzajów i sposobów parzenia jest kilka. ¹

Szklanki, czajniki i dodatki. Herbatę parzy się w bardzo różnych czajnikach tradycyjnego rzemiosła i podaje świeżą i gorącą. ¹ Filiżanki mają kształt gruszki i są ze szkła, porcelany, fajansu lub srebra, a obok stoją słodycze, cukier, cytryna, konfitury i suszone owoce. ¹ Niektóre społeczności Azerbejdżanu dodają cynamon, imbir lub tymianek; dla Turcji UNESCO tego nie opisuje. ¹

Ludzie za każdą szklanką. UNESCO wymienia nosicieli: rolników i zbieraczy herbaty, właścicieli herbaciarni, osoby parzące herbatę i rzemieślników robiących narzędzia, naczynia i słodycze. ¹ Decyzja wymienia sadzenie herbaty, używanie samowara, przygotowanie słodyczy i owoców oraz wyrób czajników, filiżanek i koszy na herbatę. ² Herbata jest, jak pisze, istotną częścią codzienności wszystkich warstw społecznych. ¹

Jak się tego uczy. Młodzi uczą się parzenia w rodzinie, patrząc na bliskich i powtarzając herbaciane rytuały, a rzemiosło czajników i koszy przechodzi od mistrza do ucznia. ² Herbata towarzyszy weselom i innym uroczystościom, a decyzja odnajduje ją w wierszach, przysłowiach, opowieściach i nazwach wielu regionów Turcji. ²

Młode plantacje. Według państwowej firmy Çaykur delegacja z 1917 roku, z Alim Rızą Ertenem, zbadała okolice Batumi i uznała, że herbata i cytrusy mogą rosnąć na podobnym klimatycznie wschodnim wybrzeżu Morza Czarnego. ³ Ustawa nr 407 z 1924 roku pozwoliła na herbatę, orzechy laskowe i cytrusy w prowincji Rize i w Borçce; z Batumi przywieziono 20 ton nasion w 1937, 30 w 1939 i 40 w 1940 roku. ³ Pierwszy świeży liść zebrano i wysuszono w 1938 roku. ³

Kultura w zgodzie z ziemią. Komitet UNESCO podkreśla, że turecka i azerska kultura herbaty kieruje się zasadami zrównoważonego rolnictwa i używa materiałów przyjaznych środowisku. ² Wpis ma też zachęcać rzemieślników do przekazywania umiejętności i zwracać uwagę na tradycyjne herbaty. ²

Herbata turecka Rize i Çaykur. «Rize Çayı», herbata z Rize, złożyła w UE wniosek o chronioną nazwę pochodzenia, sprawa PDO-TR-02890; wniosek nie jest jeszcze zarejestrowany. ⁴ Państwowa firma Çaykur prowadzi historię tureckiej herbaty od raportu z 1917 roku, a ustawa o herbacie nr 3788 z 1940 roku wprowadziła obowiązkowe pozwolenia na zakładanie plantacji. ³ Stąd na paczkach czarnej herbaty liściastej tak często widać nazwę Rize. ³⁴

Dlaczego to ważne dla Ciebie. Żeby pić herbatę po turecku, zaparz mocną czarną herbatę, podaj gorącą w małych przezroczystych szklankach, by było widać kolor, i postaw obok cukier, cytrynę, konfiturę lub suszone owoce. ¹ Proponuj dolewkę: w Turcji herbata to przede wszystkim gest wobec gościa. ² Po prawdziwy liść sięgaj po czarną herbatę z Rize. ³⁴