🥃 Krupnik
Krupnik to słodki likier ze spirytusu zbożowego lub wódki z miodem i przyprawami, wspólna tradycja polsko-litewska (po litewsku krupnikas); często ok. 40 % obj., bywa podawany na ciepło.
Krupnik to polski i litewski likier miodowy z przyprawami; Litwini nazywają go krupnikas. Robi się go ze spirytusu zbożowego lub wódki, z miodem i przyprawami, a znany jest także na Białorusi i wśród litewskich i polskich emigrantów w Stanach Zjednoczonych. Moc często wynosi około 40 % obj., a aromat to miód, cynamon i goździki.
Jak się go robi. Przyprawy (cynamon, goździki, gałkę muszkatołową, kminek i ziele angielskie) gotuje się z wodą, dodaje miód, a potem łączy z alkoholem. Mieszankę odstawia się na około tydzień i filtruje. Domowe receptury różnią się mieszanką przypraw i ilością miodu. Według przepisów UE ten napój jest likierem: co najmniej 15 % obj. i co najmniej 100 g cukrów w litrze.
Historia. Według opowieści przytaczanej przez Difford's Guide krupnik wymyślili w XVI wieku benedyktyni w Nieświeżu, wówczas mieście Wielkiego Księstwa Litewskiego, dziś na Białorusi. Inni autorzy wiążą go ze szlachtą Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Żaden dokument nie podaje dokładnej daty.
Zwyczaje. Krupnik często podaje się na ciepło, zwłaszcza zimą i od święta. Na Białorusi tradycyjnie miesza się go w glinianej misie i podpala, a gospodarze i goście wspólnie dmuchają w płomień. Najbardziej znana polska marka o tej nazwie powstaje w Starogardzie Gdańskim, a litewskie gorzelnie mają własne wersje.
Dlaczego to ważne. Miód i przyprawy nie czynią krupniku lekkim. Zawiera dużo alkoholu i cukru, a ciepły napój działa szybciej. Po nim nie wolno siadać za kierownicą. Według WHO nie ma bezpiecznej dawki alkoholu.
Fakty
| Kategoria UE | kategoria 33 — likier (od 15% obj., od 100 g/l cukrów) |
|---|---|
| Surowiec | spirytus zbożowy lub wódka, miód, przyprawy (cynamon, goździki, gałka muszkatołowa, kminek) |
| Zawartość alkoholu (% obj.) | często około 40% obj. |
Jak łączy się z tematem „Napoje spirytusowe”
🥃 Krupnik → rodzaj → 🍸 Likiery → rodzaj → 🥃 Mocne alkohole
Powiązania
- Z czego się robi
- 🍸 Wódka
- Na co wpływa
- 🍷 Alkohol a zdrowie, 🍷 Jazda po alkoholu
- Należy do
- 🥃 Likier miodowy (Honey liqueur), 🍯 Miodowe napoje spirytusowe, 🍸 Likiery
- Podobne i różne
- 🥃 Rakomelo, 🥃 Ostpreußischer Bärenfang, 🥃 Medovača, 🍯 Miód pitny, 🥃 Krambambula
Najczęstsze pytania
Czy krupnik to to samo co miód pitny?
Nie. Miód pitny to sfermentowany miód, a krupnik to likier na spirytusie zbożowym lub wódce, słodzony miodem i aromatyzowany przyprawami.
Ile procent ma krupnik?
Często około 40 % obj. Według przepisów UE likier musi mieć co najmniej 15 % obj. i 100 g cukrów w litrze.
Jakie przyprawy wchodzą do krupniku?
Najczęściej cynamon, goździki, gałka muszkatołowa, kminek i ziele angielskie. Skład zależy od receptury.
Skąd pochodzi krupnik, z Polski czy z Litwy?
Z ziem dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, dziś Polski, Litwy i Białorusi. Jedna opowieść wiąże go z benedyktynami z Nieświeża w XVI wieku.
Dlaczego krupnik podaje się na ciepło?
To tradycja zimowa i świąteczna. Ale ciepło tylko przyspiesza upojenie i nie zmniejsza ilości alkoholu.
Co przeczytać dalej
- 🍷 Alkohol a zdrowie — Alkohol w każdym napoju jest szkodliwy w dużych ilościach, a ryzyko rośnie wraz z ilością.
- 🍯 Miód pitny — Miód pitny to napój ze sfermentowanego miodu z wodą. Cztery polskie rodzaje (czwórniak, trójniak, dwójniak i półtorak) od 2008 roku są w UE gwarantowanymi tradycyjnymi specjalnościami. Nie jest destylowany.
- 🥃 Rakomelo — Rakomelo to grecki trunek miodowy, który według greckiego stowarzyszenia producentów alkoholi powstaje wyłącznie z tsipouro lub tsikoudii słodzonych miodem; co najmniej 20 % obj.
- 🥃 Krambambula — Słodki trunek na wódce lub spirytusie z miodem i przyprawami, uważany na Białorusi za narodowy; nazwa Krambambuli, znana od XVIII wieku, pochodzi z Gdańska, gdzie oznaczała likier wiśniowy.
- 🥃 Ostpreußischer Bärenfang — Słodki niemiecki napój spirytusowy z alkoholu i miodu, często z przyprawami: chroniona nazwa UE, od 30 % obj., co najmniej 25 kg miodu na 100 l; przepis z dawnych wschodnich ziem niemieckich.
Podobne
🥃 Krambambula · 🥃 Likier miodowy (Honey liqueur) · 🥃 Xtabentún · 🥃 Nalyvka · 🥃 Vișinată · 🥃 Spotykach
⚠️ Napoje spirytusowe zawierają alkohol i są przeznaczone tylko dla dorosłych. Alkohol szkodzi zdrowiu. Nie pić w ciąży ani przed prowadzeniem pojazdu; skład i możliwe alergeny sprawdzać na etykiecie.
Źródła
- Difford's Guide: Krupnik liqueur — grain spirit (vodka) liqueur sweetened with honey and flavoured with spices; popular in Poland, Belarus and Lithuania (Krupnikas); attributed to 16th-century Benedictine monks in Nieśwież; often served warm; hospitality ritual of the flaming earthenware bowl
- Tales of the Cocktail: This Lithuanian Spiced Honey Liqueur is Made For Winter Drinking — krupnikas of Lithuanian and Polish nobility of the 16th century; honey, grain neutral spirit, cinnamon, cloves, nutmeg, caraway, allspice; spices boiled down, mixed with honey and spirit, rested about a week, filtered; 40 % vol.
- Regulation (EU) 2019/787 on spirit drinks (OJ L 130, 17.5.2019), Annex I: category 33 — liqueur (min. 15 % vol., sugar min. 100 g/l in general)
- WHO/Europe: No level of alcohol consumption is safe for our health (04.01.2023)
