Słoweńcy

Słoweńcy (Slovenci) to naród stanowiący główną ludność Słowenii, kraju, w którym spotykają się Alpy, Nizina Panońska i Adriatyk. Na tej stronie ich tradycje to kiełbasa kraińska, sery górskie, teran i cviček, oliwa ze słoweńskiej Istrii, miód pszczoły kraińskiej i jałowcowy brinjevec. Większość tych nazw jest chroniona w UE i ma oficjalne zasady.

Kranjska klobasa (kiełbasa kraińska) to pasteryzowana kiełbasa wieprzowa ChOG, którą robi się w całej Słowenii. 75–80 % grubo mielonej wieprzowiny z szynki, łopatki i karku miesza się z 20–25 % twardej słoniny grzbietowej, soli peklosolą i przyprawia czosnkiem i pieprzem; masa mięsna i polifosforany są zakazane. Farsz trafia w jelita cienkie wieprzowe 32–34 mm, parami po 200–250 g, a końce spina się drewnianym patyczkiem. Kiełbasę wędzi się na gorąco na buku co najmniej dwie godziny, aż w środku będzie 70 ± 2 °C, i tak pasteryzuje. Najstarsze przepisy zapisały Katharina Prato (1896) i Felicita Kalinšek (1912), a festiwal kiełbasy kraińskiej odbywa się od 2003 roku. Nazwa pochodzi od krainy Kraina (Kranjska), choć ustne przekazy wywodzą ją od miasta Kranj.

Wino słoweńskie to około 17 500 ha winnic, trzy regiony — Podravje, Posavje i Primorska — i głównie białe szczepy, z laški rizlingiem na czele (12 % powierzchni). Teran to ChNP dla wytrawnego czerwonego wina wyłącznie z refošku z płaskowyżu Kras, do 9 000 kg/ha. Cviček z Dolenjskiej, wbrew powszechnej opinii, nie jest ani biały, ani różowy, lecz jasnorubinowy czerwony, z 8,5–10,0 % alkoholu.

Sery słoweńskie są górskie. Tolminc robi się z mleka krowiego w górnej dolinie Soczy, a bovški sir co najmniej w 80 % z mleka owiec z Bovca; obie nazwy figurują w cenniku z Udine z 1756 roku. Nanoški sir z doliny Vipavy waży 8–11 kg i ma na skórce stempel z narcyzem, a mohant z Bohinja dojrzewa w dużych kadziach bez dostępu powietrza i sprzedaje się go w słoikach.

Oliwę daje słoweńska Istria wokół Kopru, Izoli i Piranu. Ekstra deviško oljčno olje Slovenske Istre to ChNP z co najmniej 30 % istrskiej belicy i kwasowością do 0,3 %; oliwki zbiera się ręcznie i tłoczy najpóźniej 24 godziny po zbiorze.

Slovenski med to ChOG z całego kraju: siedem rodzajów, od akacjowego i lipowego po jodłowy i leśny; pszczoły to miejscowa rasa kraińska, a na etykiecie są rodzaj miodu, partia i kod QR. Brinjevec destyluje się nie ze spirytusu z jagodami, lecz ze sfermentowanych jagód jałowca pospolitego: ze 100 kg jagód wychodzi około 20 litrów trunku o mocy co najmniej 40 % obj., który dojrzewa co najmniej sześć miesięcy. Najwcześniejsza pisemna wzmianka pochodzi od Valvasora z 1689 roku.

Dlaczego to ważne dla Ciebie: prawdziwą kiełbasę kraińską poznasz po parze z drewnianym patyczkiem i nazwie „Kranjska klobasa” z symbolem UE. Podgrzewaj ją w gorącej, ale nie wrzącej wodzie, jak radzi specyfikacja; typowo słoweńsko podaje się ją z kiszoną kapustą. WHO przypomina: nie ma bezpiecznej dawki alkoholu.