⚙️ Wirówka do mleka

Wirówka (separator) to wirówka, która rozdziela mleko na śmietankę i mleko odtłuszczone. W środku szybko obraca się bęben ze stosem stożkowych talerzy: lekki tłuszcz zbiera się bliżej osi, cięższa część odtłuszczona jest odrzucana ku brzegom, a oba strumienie wypływają różnymi wylotami. W mleku odtłuszczonym zostaje tylko 0,04–0,07 % tłuszczu.

Kuleczki tłuszczu w mleku mają do 15 µm średnicy. Same unoszą się wolno: kuleczka o średnicy 3 µm pod wpływem grawitacji wznosi się o około 0,6 mm na godzinę. Przed wirówkami tłuszcz oddzielano grawitacyjnie: świeże mleko zostawiano w naczyniu, aż kuleczki wypłyną warstwą śmietanki, którą zbierano ręcznie. W przykładzie Tetra Pak bęben wykonuje 5400 obrotów na minutę, a sedymentacja przebiega około 6500 razy szybciej.

Przed separowaniem mleko zwykle podgrzewa się do 55–65 °C. Potem śmietankę normalizuje się do zadanej zawartości tłuszczu: w przykładzie z podręcznika ze 100 kg mleka pełnego otrzymuje się około 90 kg mleka odtłuszczonego z 0,05 % tłuszczu i około 9,7 kg śmietanki z 40 % tłuszczu. Bębny hermetyczne dają śmietankę o zawartości tłuszczu ponad 72 %. Bębny samooczyszczające usuwają osad co 30–60 minut: około 1 kg na 10 000 litrów mleka. Klarownik przypomina separator, ale ma jeden wylot i tylko oczyszcza mleko, podczas gdy separator ma dwa wyloty.

W 1877 roku niemieckie pismo branżowe opisało bęben do oddzielania śmietanki, a w styczniu 1879 roku w Sztokholmie pokazywano wirówkowy separator; szwedzki inżynier Gustaf de Laval podjął ten pomysł. Od 1890 roku separatory budowane przez de Lavala miały stożkowe talerze według patentu przyznanego w 1888 roku niemieckiemu baronowi von Bechtolsheimowi i nabytego w 1889 roku przez szwedzką firmę AB Separator, której współwłaścicielem był de Laval.

Dlaczego to ważne dla ciebie. Separator pozwala mleczarni mieszać śmietankę i mleko odtłuszczone w żądanej proporcji: podręcznik pokazuje, jak miesza się mleko odtłuszczone i śmietankę, by znormalizować mleko spożywcze, na przykład do 3 % tłuszczu. Różna zawartość tłuszczu na opakowaniu jest więc wynikiem takiej normalizacji, a nie osobnymi rodzajami mleka.