🐫 Baktrian

Baktrian to wielbłąd dwugarbny (Camelus bactrianus), zwierzę domowe zimnych pustyń i stepów Azji Środkowej: Mongolii, Kazachstanu, Tadżykistanu i północno-zachodnich Chin. FAO nazywa go „wielbłądem gór”, w odróżnieniu od jednogarbnego dromadera — „wielbłąda równin”. Baktrianów jest znacznie mniej: według dawnego szacunku przytaczanego przez FAO — około 2 milionów z 18 milionów wielbłądów świata, według przeglądu z 2024 roku — mniej więcej jedna dziesiąta.

Baktriana udomowiono 4–6 tysięcy lat temu na zachodzie Azji Środkowej, w pobliżu dzisiejszej granicy Iranu i Turkmenistanu. Jego dziki krewny to odrębny gatunek, wielbłąd dziki Camelus ferus: w 2025 roku na Czerwonej liście IUCN przeniesiono go z kategorii „krytycznie zagrożony” do „zagrożony”, a dorosłych zwierząt zostało 780–1380 — tylko w Mongolii i Chinach.

Mleka baktrian daje nieco mniej niż dromader: w jednym badaniu w Kazachstanie 2,9 litra dziennie wobec 3,2. Za to jest ono tłustsze: według FAO na 100 g przypada 5,0 g tłuszczu, 3,9 g białka, 4,2 g laktozy i około 76 kcal, a do tego dużo witaminy D. Wartości mocno zależą od okolicy: w pięciu prowincjach Mongolii tłuszczu było od 5 do 6,2 %. Podobnie jak u dromadera nie ma mierzalnej β-laktoglobuliny. W Mongolii z mleka baktrianów robi się ser, masło i jogurt, w Kazachstanie — fermentowany szubat.

W Mongolii wciąż żywy jest obrzęd nakłaniania wielbłądzicy: pasterz, najczęściej kobieta, śpiewa jej monotonną pieśń, czasem przy akompaniamencie skrzypiec z końską głową lub fletu, by przyjęła nowo narodzone albo osierocone młode. W 2015 roku UNESCO wpisało ten obrzęd na Listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego wymagającego pilnej ochrony.