🔄 Zagęszczanie
Odparowanie części wody z mleka: z cukrem powstaje mleko zagęszczone słodzone, bez cukru — mleko zagęszczone niesłodzone (ewaporowane).
Zagęszczanie to częściowe usuwanie wody z mleka. Odparowuje się ją pod próżnią, w wyparkach cienkowarstwowych: przy obniżonym ciśnieniu mleko wrze już w 65–70 °C i nie podgrzewa się go powyżej tej temperatury, żeby nie zmienić smaku. Codex Alimentarius rozróżnia dwa produkty: mleko zagęszczone słodzone i mleko zagęszczone niesłodzone (ewaporowane).
Mleko zagęszczone słodzone według Codexu i przepisów UE zawiera co najmniej 8 % tłuszczu mlecznego i 28 % suchej substancji mleka; cukru jest w nim około 45 %. Cukier wiąże wodę tak, że brakuje jej drobnoustrojom, i produkt sam się konserwuje. Laktozy jest w nim więcej, niż może się rozpuścić, dlatego podczas szybkiego schładzania dodaje się drobno zmieloną laktozę — około 0,05 % — i kryształki pozostają niewyczuwalne. Mleko ewaporowane (co najmniej 7,5 % tłuszczu i 25 % suchej substancji) zachowuje trwałość dzięki sterylizacji w zamkniętej puszce lub ultrapasteryzacji z rozlewem aseptycznym.
Zagęszczanie mleka pod próżnią opatentował Amerykanin Gail Borden 19 sierpnia 1856 roku. Przez długie odparowywanie mleka z cukrem powstają też dulce de leche i cajeta, a w Indiach — khoa; do kulfi mleko także najpierw się odparowuje. Podobny zabieg znany jest w winiarstwie: zagęszczony moszcz winogronowy w UE otrzymuje się przez częściowe odwodnienie bez karmelizacji.
Dlaczego to ważne dla ciebie. Na etykiecie mleka zagęszczonego w UE muszą być podane udziały tłuszczu mlecznego i beztłuszczowej suchej substancji mleka — po nich widać, czy to prawdziwe mleko zagęszczone. 100 g mleka zagęszczonego słodzonego to około 321 kcal, ewaporowanego — 134 kcal (USDA). Zamknięte puszki można przechowywać niemal bez ograniczeń w 0–15 °C: w cieple produkt brązowieje, a w zimnie białko może się wytrącić.
Jak łączy się z mlekiem
🔄 Zagęszczanie → daje → 🥫 Mleko skondensowane → robi się z → 🥛 Mleko
Powiązania
- Następny krok
- 🔄 Suszenie
- Co się otrzymuje
- 🥫 Mleko skondensowane, 🍯 Dulce de leche, 🍯 Cajeta, 🟫 Brunost, 🍬 Khoa, 🍨 Kulfi, 💧 Sery serwatkowe
- Należy do
- 🏭 Przetwórstwo mleka w mleczarni
- W innych tematach
- 🥃 Zagęszczony moszcz
Najczęstsze pytania
Czym mleko zagęszczone słodzone różni się od ewaporowanego?
Słodzone zawiera około 45 % cukru, który sam je konserwuje. Ewaporowane zagęszcza się bez cukru, dlatego sterylizuje się je w puszce albo ultrapasteryzuje i rozlewa aseptycznie.
Dlaczego mleko zagęszczone słodzone się nie psuje?
Cukier wiąże wodę i brakuje jej drobnoustrojom, więc zamknięta puszka wytrzymuje bardzo długo; najlepiej w 0–15 °C.
Czy to prawda, że mleko zagęszczone to po prostu mleko bez wody?
Tylko w połowie. Około 45 % słodzonego mleka zagęszczonego to dodany cukier, a należy on do cukrów wolnych, które WHO radzi ograniczać do mniej niż 10 % kaloryczności diety.
Dlaczego mleko zagęszczone nie chrzęści w zębach?
Laktozy jest w nim więcej, niż może się rozpuścić. Podczas szybkiego schładzania dodaje się drobno zmieloną laktozę, więc kryształki są drobne i niewyczuwalne.
W jakiej temperaturze zagęszcza się mleko?
Pod próżnią mleko wrze w 65–70 °C i nie podgrzewa się go wyżej. Mleko ewaporowane następnie sterylizuje się w puszce lub ultrapasteryzuje w 120–128 °C.
Historia
Co przeczytać dalej
- 🥫 Mleko skondensowane — Konserwa mleczna: mleko częściowo odparowane z cukrem; według norm UE i USA — co najmniej 8 % tłuszczu i 28 % suchej masy mleka.
- 🟫 Brunost — Norweski ser serwatkowy: serwatkę z mlekiem i śmietanką odparowuje się, aż cukier mleczny się skarmelizuje, dlatego jest brązowy i słodki.
- 🔄 Suszenie — Usuwanie wody z mleka: w zakładzie zagęszczone mleko rozpyla się w gorącym powietrzu do proszku o wilgotności do 5 %, a koczownicy od dawna suszą fermentowany skrzep na słońcu.
- 💧 Sery serwatkowe — Sery z serwatki pozostałej po wyrobie sera — jej białka ścina się na gorąco albo serwatkę odparowuje: ricotta, brunost.
- 🥃 Zagęszczony moszcz — Moszcz z częściowo odparowaną wodą; służy do słodzenia wina.
Podobne
❄️ Zamrażanie · 🔄 Rozlew · 🔄 Normalizacja · 🔄 Odbiór mleka · 🏷️ Etykietowanie · ✅ Kontrola jakości
Źródła
- FAO/WHO Codex Alimentarius. Milk and milk products, 2nd ed. (2011): CXS 263 Cheddar, 266 Gouda, 276 Camembert, 281 Evaporated milks, 282 Sweetened condensed milks
- Council Directive 2001/114/EC — partly or wholly dehydrated preserved milk
- Tetra Pak Dairy Processing Handbook: Condensed milk
- US Patent 15,553 — G. Borden Jr., Improvement in concentration of milk (1856)
- Regulation (EU) No 1308/2013, Annex VII Part II — concentrated grape must
- USDA FoodData Central — Milk, canned, condensed, sweetened (171275)
