🧑 Człowiek

Homo sapiens — gatunek ssaków, do którego należymy. Jak wszystkie ssaki, ludzie karmią niemowlęta mlekiem z gruczołów mlekowych. Wyjątkowe jest to, że ludzie doją inne zwierzęta — krowy, bawolice, kozy, owce, wielbłądzice, klacze — i przerabiają ich mleko na ser, masło, kefir i setki innych produktów.

Mleczarstwo ma długą historię. Najstarsze bezpośrednie ślady mleka to pozostałości tłuszczu w naczyniach glinianych z Bliskiego Wschodu i Europy Południowo-Wschodniej z VII tysiąclecia p.n.e.; krowy, owce i kozy udomowiono tam jeszcze wcześniej, przed VIII tysiącleciem p.n.e. W Europie mleko jest szeroko wykorzystywane od neolitu: w naczyniach z ponad 550 stanowisk znaleziono około 7000 pozostałości tłuszczów zwierzęcych.

Aby przyswoić cukier mleczny, czyli laktozę, potrzebny jest enzym laktaza. U większości ludzi po okresie niemowlęcym jego aktywność spada: według Narodowej Biblioteki Medycznej USA około 65% ludzi gorzej przyswaja laktozę, a wśród osób pochodzenia północnoeuropejskiego — tylko około 5%. Zdolność zachowania aktywnej laktazy przez całe życie nazywa się persystencją laktazy. To jedna z cech, na które dobór naturalny działał najsilniej w ciągu ostatnich 10 tysięcy lat, ale u wczesnych neolitycznych Europejczyków prawie jej nie było: wyraźnie rozpowszechniła się dopiero w epoce brązu i później.

Dlaczego to ważne dla ciebie. Gorsze przyswajanie laktozy nie oznacza, że mleko jest zakazane. Według EFSA większość takich osób, bez objawów lub z niewielkimi objawami, toleruje do 12 g laktozy naraz — mniej więcej szklankę mleka. Ser i jogurt są często lepiej tolerowane, bo podczas fermentacji znaczna część laktozy ulega rozkładowi. A niemowlętom mleko krowie jako główny napój podaje się nie wcześniej niż po ukończeniu roku (NHS).