🐃 Jak

Jak (Bos grunniens) to udomowiony gatunek bydła z wyżyn Azji, odporny na mrozy do −40 °C i rozrzedzone górskie powietrze. Według szacunków FAO na świecie żyje około 14 mln jaków, ponad 90% z nich w Chinach, a centrum ich występowania to Wyżyna Tybetańska (Qinghai-Tybet). Jaki żyją zwykle na wysokości 2000–5000 m, także w Mongolii, Nepalu, Bhutanie i na północy Indii.

Samica jaka daje 150–500 l mleka w ciągu laktacji, zwykle 1–3 kg dziennie. Laktacja jest sezonowa: najwięcej mleka jest latem na świeżych pastwiskach, a zimą zaledwie 2–4 l miesięcznie, jednak często samicy się nie zasusza i daje mleko także w następnym roku. Mleko oddaje tylko wtedy, gdy obok jest cielę. Wyspecjalizowanych ras mlecznych nie ma, a mieszańce jaka z krową — dzo, w Nepalu chauri — dają więcej mleka.

Mleko jaka jest gęste i słodkawe: 5,5–7% tłuszczu, 16–18% suchej masy, a białka i laktozy ma więcej niż krowie. Najważniejszy produkt z niego to masło: dodaje się je do herbaty i tsampy oraz pali w lampkach. Robi się też twarde suszone sery chhurpi, tybetańską qulę i masło klarowane. Białko charakterystyczne dla jaka znaleziono w brązowych kotłach koczowników z Mongolii sprzed około 2700 lat — to jedno z wczesnych świadectw takiego mleka.

Dlaczego to ważne dla ciebie. Surowe mleko jaka ma często złe parametry sanitarne, dlatego w górach gotuje się je przed spożyciem — rób tak samo, jeśli próbujesz go w podróży. Masło i suszony ser długo się przechowują: masło w worku ze skóry — nawet rok lub dwa.