🥃 Chacha

Jeśli znasz czaczę jako gruzińską odpowiedź na grappę, liczy się etykieta: „Chacha” to nazwa chroniona, a nie ogólne słowo na każdy winogronowy destylat. To gruziński napój spirytusowy z wytłoczyn winogron, czyli skórek i pestek, które zostają po wyciśnięciu soku. Nazwa „ჭაჭა / Chacha” to pierwsze oznaczenie geograficzne Gruzji: Sakpatenti zarejestrował je 13 grudnia 2011 roku pod nr 1, na wniosek Ministerstwa Rolnictwa. Czacza trafia do sprzedaży z mocą co najmniej 40 % obj.

Po gruzińsku „czacza” oznacza też same wytłoczyny, z których destyluje się napój. Według specyfikacji używa się tylko odmian dozwolonych do produkcji wina i tylko z winnic w dziesięciu strefach i podstrefach: Kachetii, Kartlii, Imeretii, Raczy, Leczchumi, Gurii, Samegrelo, Meschetii, Adżarii i Abchazji. Winogrona muszą spełniać wszystkie wymagania stawiane winogronom winiarskim. Destylacja, produkcja i butelkowanie mogą odbywać się poza tymi strefami, ale wyłącznie w Gruzji.

Specyfikacja opisuje czaczę jako przezroczysty, bezbarwny płyn o subtelnie wyrażonym, swoistym aromacie i smaku; gotowy trunek może mieć też barwę słomkową. Powstaje przez fermentację winogron wyciśniętych i niewyciśniętych i jest destylowany bezpośrednio parą albo po dodaniu wody; można dodać osad winny, a destylat można przedestylować drugi raz. Destylat nie może przekraczać 75 % obj., a substancje lotne muszą wynosić co najmniej 1,4 g na litr czystego alkoholu.

Czaczę można wytwarzać w dębowych lub innych drewnianych naczyniach różnej wielkości albo przechowywać w kontakcie z drewnem, co tłumaczy słomkową barwę. Naturalne aromaty są dozwolone dla poprawy smaku, ale trzeba je podać na produkcie lub etykiecie. Zabronione jest dodawanie jakiegokolwiek alkoholu innego niż alkohol czaczy oraz sztuczne podnoszenie cukru lub mocy.

Te zasady są surowsze niż ogólne przepisy UE dla napoju spirytusowego z wytłoczyn winogron (kategoria 6 rozporządzenia (UE) 2019/787), według których wytłoczyny destyluje się do mocy poniżej 86 % obj., a minimalna moc wynosi 37,5 % obj. Wśród unijnych destylatów z wytłoczyn z własnymi oznaczeniami geograficznymi są grappa, tsipouro, zivania i törkölypálinka; czacza to odrębne oznaczenie gruzińskie z własną specyfikacją.

Rejestr prowadzi Sakpatenti, Narodowe Centrum Własności Intelektualnej Gruzji. Ustawę z 1999 roku o nazwach pochodzenia i oznaczeniach geograficznych towarów znowelizowano w 2011 roku, a 21 września 2023 roku parlament uchwalił nową ustawę w tej sprawie. Według Sakpatenti w 2025 roku w Gruzji zarejestrowano 39 nazw pochodzenia i 31 oznaczeń geograficznych, a czaczę urząd wymienia wśród nich. Poza Gruzją nazwa „Chacha” jest chroniona w rejestrze Wielkiej Brytanii od 31 grudnia 2020 roku na mocy umowy o partnerstwie strategicznym obu krajów. Według Sakpatenti z 2023 roku szczególną ochronę czaczy przewiduje także umowa z Mołdawią. Gruzja przystąpiła do Aktu genewskiego Porozumienia lizbońskiego 14 lipca 2025 roku, a dla niej Akt wszedł w życie 14 października 2025 roku; pozwala on chronić gruzińskie nazwy i oznaczenia za granicą jednym międzynarodowym zgłoszeniem.

Według artykułu WIPO z 2013 roku czaczę destyluje się w Gruzji od ponad tysiąca lat. Tradycyjnie wytłoczyny fermentowały w zamkniętym naczyniu co najmniej miesiąc, a alembik uszczelniano gliną.

Dlaczego to ważne. Nazwa „Chacha” gwarantuje winogrona z gruzińskich stref winiarskich, produkcję w Gruzji, co najmniej 40 % obj. i brak obcego alkoholu. Bezbarwna i słomkowa czacza są jednakowo legalne, a dodane aromaty muszą być podane na butelce. WHO: nie ma bezpiecznej dawki alkoholu.