🧑‍🤝‍🧑 Grecy

Grecy to główna ludność Grecji, kraju na południu Półwyspu Bałkańskiego i na licznych wyspach Morza Śródziemnego, który 1 stycznia 2025 roku liczył 10,37 mln mieszkańców. ⁷ Ich najstarszą tradycją wiejską jest oliwka, uprawiana tu od ponad czterech tysięcy lat, a oliwa do dziś stanowi podstawę ich kuchni. ¹

Najpierw oliwa. Według Międzynarodowej Rady Oliwek Grecja produkuje około 300 tys. ton oliwy rocznie, do 70% z pierwszego tłoczenia extra virgin, i zużywa około 16 kg na mieszkańca, najwięcej na świecie. ¹ Peloponez daje 37% oliwy, Kreta 30%, a Wyspy Jońskie 12%; główną odmianą oliwną jest Koroneiki, a oliwki stołowe z Kalamaty pochodzą z odmiany Kalamon. Znaleziska z Knossos, Myken i Pylos pokazują oliwę w jedzeniu, handlu i obrzędach.

Owce, kozy i sezonowe szlaki. Duża część kraju jest pagórkowata, z ubogimi, ale różnorodnymi pastwiskami, które lepiej służą owcom i kozom niż krowom mlecznym. ⁸ UE opisuje małe, odporne rasy miejscowe, utrzymywane w ekstensywnym i transhumancyjnym wypasie i żywione bardzo zróżnicowaną roślinnością. ² Od 2023 roku Grecja należy do wspólnego elementu dziedzictwa UNESCO „Transhumancja”, czyli sezonowego przepędu stad między nizinami a górami. ⁶

Feta, ser na co dzień. Prawdziwa feta to biały ser w solance z mleka owczego lub z domieszką najwyżej 30% mleka koziego, dojrzewający co najmniej dwa miesiące. ³ Produkcja w Grecji wzrosła z 25 tys. ton w 1931 roku do około 115 tys. ton rocznie na początku XXI wieku, a Grek zjadał około 10,5 kg fety z 14 kg sera rocznie. ²

Walka o nazwę. Dania, Niemcy i Francja zaskarżyły rejestrację fety z 1996 roku do Trybunału Sprawiedliwości UE, który w 1999 roku częściowo ją uchylił. ² W 2002 roku Komisja ponownie zarejestrowała nazwę jako grecką i nierodzajową, zauważając, że na Grecję przypadało około 73% fety zjadanej w UE.

Wino. Winnice zajmują około 93 tys. hektarów, a w 2025 roku, po dwóch bardzo małych zbiorach, Grecja wyprodukowała około 1,6 mln hektolitrów wina. ⁴ Wino, chleb i oliwa to rdzeń wspólnej diety śródziemnomorskiej, wpisanej przez UNESCO na listę dziedzictwa. ⁵

Mastyks z Chios. Na wyspie Chios rodziny uprawiają mastyks, aromatyczną żywicę krzewu Pistacia lentiscus; UNESCO wpisało tę wiedzę na listę w 2014 roku. ⁹ Mężczyźni przycinają krzewy zimą, kobiety od połowy czerwca oczyszczają ziemię, a od lipca nacina się korę, by wypłynęły łzy żywicy, które myje się i przechowuje w drewnianych skrzynkach.

Grecy czy Hellenowie. To ten sam naród: Grecy nazywają swój kraj Helladą, a siebie Hellenami. Oficjalna nazwa państwa to Republika Grecka (Helleńska), tak jak w nagłówku jej dziennika urzędowego, a w statystykach UE Grecja ma kod EL, nie GR. ¹¹¹⁰ Słowo „Grecy” przyszło do polszczyzny przez łacinę, a w greckim języku i dokumentach państwa używa się nazwy „Hellenowie”.

Dlaczego to ważne dla Ciebie. Dieta śródziemnomorska, do której należy kuchnia grecka oparta na oliwie, jest na liście UNESCO od 2013 roku. ⁵ W UE feta musi być grecka i z mleka owczego lub z domieszką koziego, więc biały ser z mleka krowiego nie może nosić tej nazwy. ³ Udział oliwy extra virgin w Grecji jest wysoki, dlatego grecka etykieta to dobry punkt wyjścia. ¹