🪨 Formaggi duri
Formaggi a bassa umidità stagionati da alcuni mesi a diversi anni: parmigiano, pecorino, cheddar e formaggi alpini.
I formaggi duri sono formaggi a basso contenuto d'acqua e pasta compatta, stagionati da alcuni mesi a diversi anni. Ne fanno parte il Parmigiano Reggiano, il pecorino, il cheddar, l'emmental, il gruyère e il chhurpi dell'Himalaya. 1
La norma generale del Codex Alimentarius per il formaggio, CXS 283-1978, classifica i formaggi in base all'umidità sulla sostanza magra: extraduro sotto il 51 %, duro 49–56 %, semiduro 54–69 %. Alcuni formaggi hanno una norma propria, come CXS 263-1966 per il cheddar e CXS 269-1967 per l'emmental. Nell'UE nomi come Parmigiano Reggiano e Grana Padano sono denominazioni di origine protetta (DOP) iscritte nel registro eAmbrosia. 1234
La maggior parte si produce con latte vaccino, alcuni con latte ovino (pecorino) o di yak (chhurpi). Il latte viene coagulato con caglio e fermenti, la cagliata è rotta in granuli fini e spesso cotta per far spurgare il siero, poi pressata e salata. Segue la stagionatura in caseificio: la caseina si scompone lentamente, compaiono cristalli croccanti e note di frutta secca e spezie. Alcuni, come il Parmigiano Reggiano, si fanno con latte crudo. 15
Nella scelta guarda la stagionatura e il marchio DOP, se c'è: la stagionatura suggerisce la forza del sapore, il marchio garantisce zona e regole di produzione. Conserva il formaggio in frigorifero a 0–5 °C. I formaggi duri si grattugiano sulla pasta, si gratinano e si servono sul tagliere. 4
Formaggio duro o stagionato? Duro parla di umidità: il 49–56 % sul secco magro, contro il 54–69 % dei semiduri e ancora di più dei molli. Stagionato parla di tempo: i formaggi duri stagionano da qualche mese a diversi anni, e per questo si grattugiano e si conservano bene. Formaggio duro o parmigiano? Il parmigiano è solo uno dei formaggi duri, accanto a cheddar, emmental, gruyère e pecorino. È la stagionatura vera a distinguere un formaggio stagionato da un prodotto caseario economico.
Guardate i mesi di stagionatura e, se c’è, il simbolo europeo DOP (denominazione di origine protetta): la stagionatura indica la forza del gusto, il simbolo garantisce zona e regole di produzione. Parmigiano Reggiano e Grana Padano sono formaggi DOP e il parmigiano reggiano stagiona almeno 12 mesi. Si vendono in spicchi al banco formaggi del supermercato, in formaggeria, in gastronomia e grattugiati in vaschetta. Conservateli in frigorifero a 0–5 °C.
Perché è importante per voi: sapere che cos'è un formaggio duro aiuta a distinguere un vero formaggio stagionato da un prodotto caseario economico, a scegliere il formaggio giusto per il piatto e a conservarne più a lungo il sapore. La lunga stagionatura lascia poco lattosio, quindi molte persone intolleranti lo tollerano bene. 5
Dati
| Materia prima | Soprattutto latte vaccino; anche ovino, caprino e di yak |
|---|---|
| Base giuridica | Codex CXS 283-1978; CXS 263-1966 (cheddar), CXS 269-1967 (emmental); DOP UE |
| Durata | Da alcuni mesi a diversi anni; Parmigiano Reggiano almeno 12 mesi |
| Temperatura | Conservazione in frigorifero a 0–5 °C |
| Uso | Da grattugiare sulla pasta, taglieri, gratinati |
Come si collega al tema «Formaggio»
🪨 Formaggi duri → tipo di → 🧀 Formaggio
Collegamenti
- Da quale latte
- 🥛 Latte vaccino, 🥛 Latte di pecora, 🥛 Latte di yak
- Come si ottiene
- 🔄 Cagliatura, 🔄 Stagionatura
- Cosa serve
- 🧫 Caglio, 🧫 Starter di fermentazione, 🧂 Sale
- Cosa contiene
- 🧪 Grasso del latte
- Fa parte di
- 🧀 Formaggio
- Simili e diversi
- 🧀 Formaggi semiduri
Domande frequenti
Grana Padano o Parmigiano Reggiano: sono entrambi formaggi duri?
Sì, entrambi sono formaggi duri a denominazione di origine protetta del registro eAmbrosia; la stagionatura lunga li accomuna.
Il Parmigiano Reggiano ha lattosio?
Durante la lunga stagionatura il lattosio quasi sparisce: il Consorzio lo descrive come naturalmente privo di lattosio.
Come si sceglie un formaggio duro?
Guardando i mesi di stagionatura e l’eventuale marchio DOP.
Il pecorino è un formaggio duro?
Sì, ed è fatto con latte di pecora.
Quando va gettato un formaggio duro con muffa?
Se è duro basta tagliare almeno 2,5 cm attorno alla macchia.
Guide
Cosa leggere dopo
- 🧀 Formaggi semiduri — Formaggi pressati di media umidità che stagionano da alcune settimane a vari mesi, come gouda, edam e monterey jack.
- 🥛 Latte di pecora — Il più ricco di proteine e calcio tra i latti comuni: quasi tutto finisce nei formaggi.
- 🧪 Grasso del latte — ~3,5% nel latte vaccino.
- 🔄 Cagliatura — Il caglio coagula la caseina in una cagliata (base del formaggio).
- 🧂 Sale — Si aggiunge al formaggio e al burro.
Simili
🏷️ Formaggi DOP e IGP · 🇬🇷 Formaggi greci · 🇮🇹 Formaggi italiani · 🇬🇧 Formaggi britannici · 🇪🇸 Formaggi spagnoli · 🇫🇷 Formaggi francesi
Cosa comprende
- 🧀 Cheddar
- 🧀 Parmigiano Reggiano
- 🧀 Pecorino
- 🧀 Emmental
- 🧀 Grana Padano
- 🧀 Pecorino Toscano
- 🧀 Kefalotyri
- 🧀 Qurut
Tutti (385) →
Risultati: 385 di 385
A
B
C
- Cabot 10 Year Cheddar
- Cabot 3 Year Cheddar
- Cabot 5 Year Cheddar
- Cabot Alpine Cheddar
- Cabot Artisan Reserve Cheddar
- Cabot Buffalo Style Cheddar
- Cabot Classic Cheddar
- Cabot Everything Bagel Cheddar
- Cabot Extra Sharp Cheddar
- Cabot Farmhouse Reserve Cheddar
- Cabot Flavored Cheese
- Cabot Garlic Herb Cheddar
- Cabot Habanero Cheddar
- Cabot Horseradish Cheddar
- Cabot Lite
- Cabot Lite50 Sharp Cheddar
- Cabot Mild Cheddar
- Cabot New York Extra Sharp Cheddar
- Cabot New York Vintage Cheddar
- Cabot Pepper Jack
- Cabot Private Stock Cheddar
- Cabot Seriously Sharp Cheddar
- Cabot Sharp Cheddar Snacks
- Cabot Smoky Bacon Cheddar
- Cabot Specialty Cheddar
- Cabot Tuscan Cheddar
- Cabot Vermont Sharp Cheddar
- Cabot Vintage Choice Cheddar
- Cabot White Oak Cheddar
- 🧀 Canestrato di Moliterno
- Canestrato Pugliese
- 🧀 Cantal
- Castello Aged Gouda
- Castello Cheddar Black Pepper
- Castello Cheddar Extra Mature
- Castello Cheddar Mature
- Castello Cheddar Medium Mature
- Castello Kant
- Cathedral City Cheddar
- Cathedral City Cheese Peelers
- Cathedral City Extra Mature Cheddar
- Cathedral City Lactose Free
- Cathedral City Lactose Free Cheddar
- Cathedral City Lighter
- Cathedral City Lighter Extra Mature Cheddar
- Cathedral City Lighter Mature Cheddar
- Cathedral City Lighter Spreadable Cheese
- Cathedral City Mature Cheddar
- Cathedral City Mature Spreadable Cheese
- Cathedral City Mildest Cheddar
- Cathedral City Red Leicester
- Cathedral City Snacking
- Cathedral City Strongest Cheddar
- 🧀 Cheddar
- 🧀 Cheshire
- 🧀 Chhurpi
- 🧀 Comté
D
E
- 🧀 Emmental
- 🧀 Emmental de Savoie
- 🧀 Emmental français est-central
- Entremont Comté
- Entremont Comté Le Caractère
- Entremont Comté Le Fruité
- Entremont Comté Râpé
- Entremont Gruyère France Râpé
- Entremont L'Emmental Français Bio
- Entremont L'Emmental Français Râpé
- Entremont L'Emmental Français Râpé Bio
- Entremont L'Emmental Tendre Meule
- Entremont Ma Fondue à la Maison
- Entremont Mélange Râpé 4 Fromages
- Entremont Râpé Spécial Pizza
- Entremont Râpés
F
- Ferrari Emmentaler Switzerland
- 🧀 Ferrari Grana Padano
- Ferrari Grana Padano DOP Cuor di Forma 16 Mesi
- Ferrari Grana Padano DOP Grattugiato
- Ferrari Grana Padano DOP Oltre 12 Mesi
- Ferrari Grana Padano DOP Riserva 20 Mesi
- Ferrari Grana Padano DOP Riserva Grattugiato
- 🧀 Ferrari GranMix
- Ferrari GranMix ai Porcini
- Ferrari GranMix al Pecorino
- Ferrari GranMix Cacio e Pepe
- Ferrari GranMix Classico
- Ferrari GranMix Fila e Gusta
- 🧀 Ferrari Parmigiano Reggiano
- Ferrari Parmigiano Reggiano DOP Grattugiato
- Ferrari Parmigiano Reggiano DOP Prodotto di Montagna 24 Mesi
- Ferrari Parmigiano Reggiano DOP Prodotto di Montagna Cuor di Forma 18 Mesi
- Ferrari Parmigiano Reggiano DOP Prodotto di Montagna Grattugiato
- Ferrari Parmigiano Reggiano DOP Prodotto di Montagna Grattugiato Progetto Qualità
- 🧀 Fiore Sardo
G
- Gailtaler Almkäse
- Galbani Grangusto Grattugiato
- 🧀 Grana Padano
- 🧀 GranBiraghi
- GranBiraghi Biraghette
- GranBiraghi Biraghini
- GranBiraghi Biraghini Snack
- GranBiraghi Grattugia Facile
- GranBiraghi Grattugiato Fresco
- GranBiraghi Lo Spicchio
- GranBiraghi Lo Spicchio Sottovuoto
- GranBiraghi Petali Sottili
- 🧀 Graviera
- 🧀 Graviera Agrafon
- 🧀 Graviera Kritis
- 🧀 Graviera Naxou
- 🧀 Gruyère
- 🧀 Gruyère francese (IGP)
K
- Kaltbach Appenzeller
- Kaltbach Emmentaler AOP
- 🧀 Kaltbach Emmentaler AOP
- Kaltbach Engadiner Bergkäse
- Kaltbach Le Gruyère AOP
- 🧀 Kaltbach Le Gruyère AOP
- Kaltbach Rustic
- Kaltbach Swiss Gouda
- Kanterkaas / Kanternagelkaas / Kanterkomijnekaas
- 🧀 Kefalograviera
- 🧀 Kefalotyri
- Kerrygold Aged Cheddar
- Kerrygold Cheddar
- Kerrygold Cheddar
- Kerrygold Dubliner
- Kerrygold Dubliner
- Kerrygold Emmental
- Kerrygold Extra Mature Cheddar
- Kerrygold Extra Sharp White Cheddar
- Kerrygold Light
- Kerrygold Mature Cheddar
- Kerrygold Regato
- Kerrygold Reserve Cheddar
- Kerrygold Sharp Cheddar
- Kerrygold Skellig
- Kerrygold Skellig
- Kerrygold Vintage Cheddar
- KOMO Cheddar
- KOMO Golder
- KOMO Grande
M
- 🧀 Manchego
- 🧀 Mimolette
- Mlekovita Cheddar
- Mlekovita Diamenty Konesera
- Mlekovita Diamenty Konesera Cheddar Old
- Mlekovita Diamenty Konesera Gouda Old
- Mlekovita Diamenty Konesera Księżan Old
- Mlekovita Diamenty Konesera Mazdamer Old
- Mlekovita Diamenty Konesera Tylżycki Old
- Mlekovita Ementaler z Zakopanego
- Mlekpol Jantar
- Mlekpol Senator Emmentaler
- 🧀 Montasio
P
- 🧀 Parmareggio Grattugiati
- 🧀 Parmareggio Le Eccellenze
- Parmareggio Parmigiano Reggiano 22 Mesi
- Parmareggio Parmigiano Reggiano 24 Mesi di Montagna
- Parmareggio Parmigiano Reggiano 24 Mesi Vacche Brune
- Parmareggio Parmigiano Reggiano 24 Mesi Vacche Rosse
- Parmareggio Parmigiano Reggiano 30 Mesi
- Parmareggio Parmigiano Reggiano 40 Mesi
- Parmareggio Parmigiano Reggiano Biologico
- Parmareggio Parmigiano Reggiano Grattugiato 30 Mesi
- Parmareggio Parmigiano Reggiano Grattugiato 40 Mesi
- Parmareggio Parmigiano Reggiano Grattugiato Biologico
- Parmareggio Parmigiano Reggiano Grattugiato Fresco
- Parmareggio Parmigiano Reggiano Grattugiato Vacche Rosse
- Parmareggio Parmigiano Reggiano Julienne
- Parmareggio Parmigiano Reggiano Oltre 12 Mesi
- Parmareggio Petali di Parma
- Parmareggio Snack
- 🧀 Parmareggio Snack
- Parmareggio Snack XXL
- Parmareggio Stick di Parmigiano Reggiano
- Parmareggio Stick di Parmigiano Reggiano 30 Mesi
- 🧀 Parmigiano Reggiano
- 🧀 Paški sir
- 🧀 Pecorino
- 🧀 Pecorino Crotonese
- 🧀 Pecorino del Monte Poro
- 🧀 Pecorino delle Balze Volterrane
- 🧀 Pecorino di Filiano
- 🧀 Pecorino di Picinisco
- 🧀 Pecorino Romano
- 🧀 Pecorino Sardo
- 🧀 Pecorino Siciliano
- 🧀 Pecorino Toscano
- 🧀 Piacentinu Ennese
- 🧀 Piave (formaggio)
- Pilgrims Choice Caramelised Onion Slices
- Pilgrims Choice Cheddar
- Pilgrims Choice Extra Mature Cheddar
- Pilgrims Choice Hot Honey Sliced
- Pilgrims Choice Lighter
- Pilgrims Choice Lighter Extra Mature
- Pilgrims Choice Lighter Mature
- Pilgrims Choice Mature Cheddar
- Pilgrims Choice Mild Cheddar
- Pilgrims Choice Sandwich Slices
- Pilgrims Choice Sandwich Slices Garlic and Chive
- Pilgrims Choice Sandwich Slices Mixed Peppercorn
- Pilgrims Choice Vintage Cheddar
- Président Comté Le Montarlier Affiné 12 mois
- Président Comté Le Montarlier Affiné 6 mois
- Président Comté Râpé
- Président Emmental
- Président Emmental Cœur de Meule
- Président Emmental Cœur de Meule Sel Réduit
- Président Emmental Râpé Fondant
- Président Emmental Râpé Fondant Sel Réduit
- Président Mini Emmental Cœur de Meule
- Président Râpé Gros Brins
- Président Tranches Burger Cheddar & Emmental
- Président Tranches Croque Emmental
- Président Tranches d'Emmental Baguette
- Président Tranches d'Emmental Façon Brasserie
- Président Tranches de Cheddar Façon Brasserie
- Président Tranches Emmental Cœur de Meule
- Président Tranches Mimolette Baguette
- Pyriatyn Drevnokyivskyi
- Pyriatyn Parmental
Q
S
- 🧀 San Michali
- Sargento 4 State Cheddar Shredded Cheese
- Sargento Double Cheddar Shredded Cheese
- Sargento Extra Sharp Cheddar Shredded Cheese
- Sargento Extra Sharp Cheddar Sliced Cheese
- Sargento Medium Cheddar Sliced Cheese
- Sargento Mild Cheddar Shredded Cheese
- Sargento Mild Cheddar Sliced Cheese
- Sargento Parmesan Shredded Cheese
- Sargento Reduced Fat Sharp Cheddar Shredded Cheese
- Sargento Reserve Series
- Sargento Reserve Series 18-Month Aged Cheddar Shredded Cheese
- Sargento Reserve Series Aged Gouda Sliced Cheese
- Sargento Reserve Series Aged Italian Blend Shredded Cheese
- Sargento Reserve Series Aged White Cheddar Sliced Cheese
- Sargento Sharp Cheddar Cheese Sticks
- Sargento Sharp Cheddar Shredded Cheese
- Sargento Sharp Cheddar Sliced Cheese
- Sargento Smokehouse Cheddar Sliced Cheese
- 🧀 Sbrinz
- 🧀 Shanklish
- 🧀 Silter
- 🧀 Single Gloucester
- Swaledale ewes' cheese
T
- Teviotdale Cheese
- Tillamook Cheddar
- Tillamook Cheddar Curds
- Tillamook Double Cheddar Blend Fine Cut Shredded
- Tillamook Extra Sharp Cheddar
- Tillamook Extra Sharp White Cheddar
- Tillamook Farmers' Collection
- Tillamook Farmers' Collection English-Style Sweet Cheddar
- Tillamook Farmers' Collection Extra Sharp Aged Cheddar
- Tillamook Farmers' Collection Extra Sharp Aged White Cheddar
- Tillamook Farmers' Collection Garlic Chili Cheddar
- Tillamook Farmers' Collection Hickory Smoked Extra Sharp White Cheddar
- Tillamook Farmers' Collection Smoked Black Pepper White Cheddar
- Tillamook Farmers' Collection Spicy Habanero Jack
- Tillamook Farmers' Collection Truffle White Cheddar
- Tillamook Maker's Reserve
- Tillamook Maker's Reserve 10-Year Extra Sharp White Cheddar
- Tillamook Maker's Reserve 3-Year Extra Sharp White Cheddar
- Tillamook Maker's Reserve 7-Year Extra Sharp White Cheddar
- Tillamook Maker's Reserve Aged Sweet Cheddar
- Tillamook Medium Cheddar
- Tillamook Medium White Cheddar
- Tillamook Parmesan Fine Cut Shredded
- Tillamook Sharp Cheddar
- Tillamook Sharp White Cheddar
- Tillamook Smoked Medium Cheddar Slices
- Tiroler Almkäse
- Tiroler Bergkäse
- Tolminc
- Traditional Ayrshire Dunlop
- 🧀 Traditional Welsh Caerphilly
- 🧀 Tête de Moine
Z
- Zanetti Asiago d'Allevo DOP
- Zanetti Bitto DOP
- Zanetti Bra Duro DOP
- Zanetti Fiore Orobico
- Zanetti Fiore Sardo DOP
- Zanetti Formaggio Mix
- Zanetti Formaggio per Pasta
- Zanetti Formetto
- Zanetti Fresco Verde di Pura Pecora
- 🧀 Zanetti Grana Padano
- Zanetti Grana Padano DOP BIO Grattugiato Fresco
- Zanetti Grana Padano DOP BIO Porzioni
- Zanetti Grana Padano DOP Grattugiato Fresco
- Zanetti Grana Padano DOP Porzioni
- Zanetti Grana Padano DOP Riserva
- Zanetti Grana Padano DOP Scaglie e Snack
- Zanetti Granello
- Zanetti Merigo di Pura Pecora
- Zanetti Montasio DOP
- 🧀 Zanetti Parmigiano Reggiano
- Zanetti Parmigiano Reggiano DOP BIO Grattugiato Fresco
- Zanetti Parmigiano Reggiano DOP BIO Porzioni
- Zanetti Parmigiano Reggiano DOP Extra Aged
- Zanetti Parmigiano Reggiano DOP Grattugiato Fresco
- Zanetti Parmigiano Reggiano DOP Porzioni
- Zanetti Parmigiano Reggiano DOP Scaglie
- Zanetti Pecorino al Tartufo
- Zanetti Pecorino alla Birra
- Zanetti Pecorino con Grappa
- Zanetti Pecorino con Vino Chianti DOCG
- Zanetti Pecorino di Fossa
- Zanetti Pecorino di Rocca ai Fichi
- Zanetti Pecorino di Rocca con Pere
- Zanetti Pecorino di Rocca con Tartufo
- Zanetti Pecorino Dolce di Sardegna
- Zanetti Pecorino Fioretto del Monte
- Zanetti Pecorino Grattugiato
- Zanetti Pecorino Martano Nero
- Zanetti Pecorino Nerone
- Zanetti Pecorino Primosale Bianco
- Zanetti Pecorino Primosale Olive
- Zanetti Pecorino Primosale Pepe
- Zanetti Pecorino Primosale Peperoncino
- Zanetti Pecorino Primosale Pistacchio
- Zanetti Pecorino Primosale Tartufo
- Zanetti Pecorino Re Sardo Stagionato
- Zanetti Pecorino Romano DOP
- Zanetti Pecorino Roncione
- Zanetti Pecorino Siciliano Pepato
- Zanetti Pecorino sotto Bacche di Ginepro
- Zanetti Pecorino sotto Grano
- Zanetti Pecorino Toscanella
- Zanetti Pecorino Toscano DOP
- Zanetti Pecorino Vecchio Cacio di Pienza
- Zanetti Pecorino Zafferano
- Zanetti Pesto di Pura Pecora
- Zanetti Pistacchio di Pura Pecora
- Zanetti Vecchio Presolana d'Alpe
Fonti
- Codex Alimentarius, CXS 283-1978 General Standard for Cheese
- Codex Alimentarius, CXS 263-1966 Standard for Cheddar
- Codex Alimentarius, CXS 269-1967 Standard for Emmental
- eAmbrosia — Parmigiano Reggiano (PDO)
- Consorzio del Formaggio Parmigiano Reggiano
